|


Kategori 6

15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin önlenmesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Başbakan Yıldırım, TBMM, CHP, MHP, HDP ve diğer siyasilerin payları.

Türkiye'deki 15 Temmuz Darbe Girişimi: Hükümetin Tepkisi

Amdia MAHAMADU

Key words: Askeri darbe, Fetullahçılar, tanklar, cunta, Boğaziçi Köprüsü, FETÖ mensubu askerler

15 Temmuz 2016 Cuma günü, Türkiye için birçok açıdan tarihi bir gün özelliği taşımaktadır. 15 Temmuz gecesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ve Başbakan Binali Yıldırım başkanlığındaki hükümete karşı şiddet dolu bir darbe girişiminde bulunuldu. Ankara’da, İstanbul’da ve diğer şehirlerdeki kilit öneme sahip bazı noktaları ele geçirmeye çalışan darbeciler, devlete sadık kalan güvenlik güçleri tarafından püskürtülünce amaçlarına ulaşamadı. Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki emir komuta zincirinin dışına çıkan küçük bir grup, anayasayı askıya almak, sıkıyönetim ilan etmek ve ülke çapında sokağa çıkma yasağı uygulamak istedi. Bazı askeri birliklerin İstanbul’un Asya ile Avrupa yakalarını birbirine bağlayan Boğaziçi Köprüsü’nü tanklarla trafiğe kapatmasını takiben, içlerinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) binasının da olduğu çeşitli kamu binalarına yoğun saldırılar düzenlendi. Darbeci askerler devlet televizyonu TRT’yi ele geçirip bir kadın spikere silah zoruyla darbe bildirisini okuttu. Darbecilerle işbirliğini reddeden, aralarında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar’ın da olduğu yüksek rütbeli subaylar esir alındı1. Darbecilerin “Yurtta Sulh Komitesi” adını verdiği cunta darbeye gerekçe olarak, laikliğe aykırı politikalar izlendiğini, demokrasinin rafa kaldırıldığını, insan haklarının ihlal edildiğini ve Türkiye’nin uluslararası arenada itibarını yitirdiğini ileri sürdü2. Bu başarısız darbe girişimi, 300’e yakın kişinin ölümüne ve 2 binin üstünde insanın yaralanmasına sebep oldu. TBMM binası ve Cumhurbaşkanlığı Külliyesi gibi birçok kamu binası kasıtlı olarak tahrip edildi. Hükümet darbe girişimi sonrasında harp okullarını kapattı ve kamu kuruluşlarında çalışan 66 bin kişiyi işten uzaklaştırdı. Yaklaşık 142 medya kuruluşu kapatılırken, bazı gazeteciler tutuklandı. Ayrıca ülke genelinde olağanüstü hal (OHAL) ilan edildi3.

Türkiye’de yakın tarihte yapılan birçok demokratikleşme reformuna rağmen düzenlenen bu darbe girişimi Türk halkının, medyanın ve hükümetin güçlü tepkileriyle engellendi. Darbe sırasında birçok kişi hayatını kaybetmesine ve Türk toplumu derin bir sarsıntı geçirmesine rağmen, Batılı siyasetçiler ve medya kuruluşları 15 Temmuz’un arka planına eğilmek yerine darbecilere karşı düzenlenen operasyonlara odaklandı4. Cumhurbaşkanı Erdoğan darbe gecesi, polise ve diğer güvenlik güçlerine darbecileri durdurma emri verdi ve kısa süre sonra da bir TV kanalına çıkarak halkı darbecilere karşı direnmeye çağırdı. Cumhurbaşkanının mesajı yayınlandığı sırada, bir grup darbeci asker bu mesajı yayınlayan kanalın binasını işgal etti. Ancak cumhurbaşkanının çağrısını duyan milyonlarca kişi, Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ile bağlantılı darbeci askerlerin karşısına dikildi. Bu arada özel kuvvetlere mensup bir tim, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı Marmaris’te kaldığı otelde yakalayıp ailesiyle birlikte öldürmek için yola çıkmıştı. Bu suikast girişiminden kıl payı kurtulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, otelden ayrılarak resmi uçağıyla İstanbul’a hareket etti. Uçağın pilotu yolda darbeci askerlerin kullandığı F-16 savaş uçaklarını atlatarak İstanbul’a sağ salim indi. Cumhurbaşkanı Erdoğan Atatürk Havalimanı’na indikten sonra halkı bir kez daha cuntacılara karşı direnmeye davet etti. AK Partili Ankara Belediye Başkanı Melih Gökçek de, halkı darbecilerin koyduğu sokağa çıkma yasağına rağmen meydanlara çıkıp direnmeye çağırdı. Vatandaşlar Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çağrısı ile camilerden yapılan anonslar sonrasında darbe girişimini protesto için sokaklara döküldü. İstanbul’da yüz binlerce kişi, başarısız darbe girişimini kınayan demokrasi mitinginde bir araya geldi. 17 Temmuz Pazar günü öğleden sonra düzenlenen “Demokrasi ve Şehitler” için birlik mitingine sahne olan İstanbul’daki Yenikapı Meydanı, Türk bayraklarıyla kaplanmıştı. Miting, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a destek için düzenlenen gösterilerin en büyüğüydü. Erdoğan’ın kurucusu olduğu Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) destekçileri, 249 insanın yaşamını yitirdiği 15 Temmuz darbe girişiminin ardından her gece meydanlara çıkmıştı6.

Hükümetin İddiaları

Hem hükümet hem de Cumhurbaşkanı Erdoğan, darbenin elebaşı olarak ABD’de yaşayan din adamı Fetullah Gülen’i işaret etti. Ancak Gülen bu suçlamayı derhal reddetti. Fakat darbeci cunta üyesi subayların itirafları ve bazı sanıkların verdiği çarpıcı ifadeler, Fetullahçıların darbe girişiminden doğrudan sorumlu olduğunu gösterdi7. Sanık ifadeleri ile darbecilerden elde edilen deliller, darbe girişiminin elebaşının Fetullah Gülen olduğunu ortaya koydu. Darbeyi planlayıp harekete geçenler, ordu içindeki Fetullahçılar idi. Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar’ın yaveri Levent Türkkan, tutuklandıktan sonra FETÖ üyesi olduğunu itiraf etti ve Fetullahçı üstlerinden aldığı emirleri yerine getirdiğini belirtti. Türkkan ifadesinde, kendisinden sorumlu FETÖ “abisi”nin Murat kod adlı birisi olduğunu söyledi. Fakir bir ailenin çocuğu olduğunu ve Fetullahçı “abiler”le ortaokulda okurken tanıştığını belirten Türkkan ayrıca, Işıklar Askeri Lisesi’ne girdiği 1989 yılında yapılan askeri lise giriş sınavı sorularının önceden kendisine verildiğini söyledi. Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar’ın ifadesine göre, darbeye liderlik eden generaller Akar’ı kendi saflarına çekme umuduyla onu Fetullah Gülen’le görüştürmeyi teklif etti8. Bir uzmana bakılırsa (Ali, 2016), 15 Temmuz’daki başarısız darbe girişimi Fetullahçıların meşru hükümeti ve devleti ele geçirmek için yaptıkları ilk girişim değil de, yalnızca en cüretkâr ve en son hamleleriydi. Devleti ele geçirecek kadar güçlendiğini düşünen FETÖ/Paralel Devlet Yapılanması (PDY), ilk darbe girişimini 7 Şubat 2012’de yaptı. Fetullahçı savcılar o tarihte, Kürt sorununa barışçı bir çözüm bulma girişimleri sebebiyle MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ı tutuklamak istemişti. Ancak bu girişimin arkasındaki asıl sebep, yıllardır çözülemeyen Kürt sorununun diyalog ve müzakere yoluyla çözümünü önlemekti. FETÖ’nün bu hamlesi başarısız olsa da, hükümet “Barış Süreci”ni bir yıl ertelemek zorunda kaldı.

Darbe girişiminden bahsederken, ekonomi üzerindeki etkilerinden söz etmemek olmaz. Dünya Bankası’na göre Türkiye, 2002 yılından beri etkileyici bir ekonomik performans sergiledi. Bu başarının temelinde makroekonomik ve mali istikrar vardı.  Bu da istihdamı ve geliri artırarak Türkiye’yi üst-orta gelirli ülkeler grubuna soktu9. 2016’nın ilk çeyreğinde GSMH’si % 4,8 oranında büyüyen Türkiye, G20 ülkeleri arasında en hızlı büyüyen dördüncü ekonomi oldu. Ancak bu esasen, gittikçe artan yapısal ve siyasi risk ortamında sağlanan ılımlı bir büyümeydi10. Darbe girişimi belirsizlikleri ve riski artırarak Türk Lirasını olumsuz etkiledi.

Kaynakça:
1. Ali O. (2016). “15 Temmuz Darbe Girişimi ve Paralel Devlet Yapılanması” Halkla İlişkiler Bölümü. 2’nci baskı, s. 18.
2. Robert P. (22 Temmuz 2016). “Türkiye’deki Darbe Girişiminin Sebebi Ne?” Kaynak: Politico.
3. Ömer Ç. “Bugün yüce Meclis’e saldıran hainlere ders verme günüdür” 15 Temmuz 2016. (Tweet).
4. SETA (Ekim 2016). “Türkiye’deki 15 Temmuz Darbe Girişiminin Dış Politikaya Yönelik Yansımaları” London School of Economics and Political Sciences.
5. “Türkiye’deki darbe: Başkent Ankara’da silah sesleri ve patlamalar duyuluyor- canlı bilgiler” Mirror Online.
6. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-coup-attempt-huge-crowds-gather-in-istanbul-for-historic-anti-coup-rally-a7177721.html.
7. www.nbcnews.com/...coup/who-u-s-based-cleric-fethullah-gulen-blamed-turkey-coup.
8. http://www.nytimes.com/2016/07/26/opinion/fethullah-Gulen-j-condemn-all-threats-to-turkeys-democracy.htm
9. www.worldbank.org/en/country/turkey/overview
10. Altay A. (22 Temmuz 2016). “Analiz: başarısız darbe girişimi sonrasında Türkiye ekonomide hasar kontrolü yapıyor” Middle East, Asia Times.

Kategori 6

15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin önlenmesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Başbakan Yıldırım, TBMM, CHP, MHP, HDP ve diğer siyasilerin payları.

1. Ahmet YILDIRIM

Türk Siyasetçileri 15 Temmuz Darbe Girişiminin Kaderini Nasıl Belirledi?

2. Faruk TEMUR

İkinci Geliş

3. Amdia MAHAMADU

Türkiye'deki 15 Temmuz Darbe Girişimi: Hükümetin Tepkisi