|


Kategori 6

15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin önlenmesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Başbakan Yıldırım, TBMM, CHP, MHP, HDP ve diğer siyasilerin payları.

Türk Siyasetçileri 15 Temmuz Darbe Girişiminin Kaderini Nasıl Belirledi?

Ahmet YILDIRIM

Key words: Cumhurbaşkanı Erdoğan, direniş çağrısı, Devlet Bahçeli, CHP

Askeri darbeler esasen hükümetleri hedef alsa da, darbelerin siyasi sistemin tamamını yeniden şekillendirilmesi nadir görülen bir şey değildir. 15 Temmuz 2016 askeri darbesi, bu türden bir girişimdi. Ancak Türk siyaseti iyi bir sınav vererek milli iradeyi darbecilere teslim etmedi. 15 Temmuz kalkışmasını yakından incelediğimizde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Başbakan Binali Yıldırım ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Başkanı Devlet Bahçeli’nin darbe girişiminin bastırılmasında önemli rol oynadığını, ana muhalefet partisinin de darbecilere destek vermediğini görüyoruz.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 1994’ten bu yana girdiği bütün seçimleri kazandı. Erdoğan’ın kurduğu Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti), 1 Kasım 2015’teki seçimde de oyların yarısını alarak zafer kazanmıştı. Ancak son zamanlarda, Suriye’de terör örgütü PYD’yi desteklemesi nedeniyle ABD ile Erdoğan’ın arası açılmıştı. Ayrıca Erdoğan Fetullahçı Terör Örgütü’nü (FETÖ) etkisiz hale getirmek için yoğun bir mücadele veriyordu. ABD’de yaşayan sözde bir din adamının liderliğindeki örgüt, onlarca yıldan beri ordu, polis teşkilatı, yargı ve eğitim kurumları gibi kritik öneme sahip devlet kuruluşlarına sızıyordu. Bütün bu koşullar Erdoğan’ı, muhtemel bir FETÖ darbesinin baş hedefi haline getirmişti. FETÖ’nün ordu içindeki mensuplarının Ağustos 2016’da yapılacak Yüksek Askeri Şura toplantısında ihraç edilecekleri belli olunca, darbe planı hayata geçirildi.1 Darbeciler Erdoğan’ın halkı hareket geçirme gücünün farkında oldukları için, 16 Temmuz günü sabaha karşı üçte onu yakalayıp darbeyi başlatmayı planlamıştı. Fakat planlarının deşifre olmasıyla panikleyen darbeciler, darbeyi altı saat erkene aldı. Bu da Erdoğan’a, tatilini yarıda kesip halkı darbecilere karşı harekete geçirme imkânı verdi.

Darbe girişiminden 15 Temmuz günü 21.30 sularında haberdar edilen Erdoğan, tatilini geçirmekte olduğu Marmaris’ten durumu kontrol altına almaya çalıştı. Ordunun bir kısmının emir komuta zinciri dışına çıktığını gören cumhurbaşkanının elindeki seçeneklerden biri, halkı darbeye direnmeye çağırmaktı. Fakat medya kuruluşlarına ulaşmak kolay değildi. Yetkililerle yaptığı bir dizi telefon görüşmesinden sonra, önce Periscope üzerinden açıklamalarda bulunmayı denedi. Ama hiçbir ulusal kanalla bağlantı sağlanamadı.2 Bunun üzerine, CNN Türk kanalının bir muhabiri Erdoğan’ı saat 00.25’te FaceTime üzerinden aradı. Cumhurbaşkanının canlı yayında yaptığı açıklamalar, birçok TV kanalı tarafından aynı anda millete ulaştırıldı. Erdoğan bu tarihi konuşmasında, halkı milli iradeye sahip çıkmak için sokaklara ve meydanlara çağırdı.

Bu çağrı, darbenin bastırılmasında doğrudan etkili oldu. Darbecilerin devirmeye çalıştığı kişi dik duruyordu, darbe henüz başarılı olamamıştı ve kalkışmanın bastırılması mümkündü. Evlerinde ne yapacaklarını bilemez halde oturan insanlar, ne yapmaları gerektiğini anladılar. Darbenin sivil şehitleri ile gazilerini demokrasiyi korumak için sokaklara dökülen halkın temsilcileri olarak kabul edersek, şehit ve gazilerin aileleriyle yapılan röportajlar gösteriyor ki; insanların çoğu, Erdoğan’ın bu çağrısı üzerine milli iradeyi savunmak için sokaklara dökülmüş.3 Bu çağrının ardından, insanlar gözlerini bile kırpmadan tankların önüne yattı. Halkın sokaklara çıkması darbe girişiminin kaderini belirleyen çok önemli sonuçlara yol açtı. Bu durum, darbecilerle savaşan askeri birliklere destek sağladı, darbecileri kendi halkıyla karşı karşıya getirdi ve darbecilerin hareketlerini büyük ölçüde kısıtladı. Bazı noktalarda halka ateş açan darbeciler kendilerine duyulan nefreti iyice artırınca, kalabalıkların karşısında duramayarak geri çekildiler veya teslim oldular.

Erdoğan’ın çağrısının önemine ilişkin en iyi saptama, Tim Marshall’ın BBC’de yaptığı yorumdu. Marshall darbenin başarısız olmasını, Erdoğan’ın etkisiz hale getirilememesine bağladı.4 Erdoğan’ın halk üzerindeki etkisi darbecileri ve işbirlikçilerini o kadar korkutuyordu ki, onu halkın gözünde kötülemek için kirli propagandaya başvurarak Almanya’ya kaçtığını bile iddia ettiler.5 Ancak Erdoğan’ın görevinin başında olduğunu görünce, umutlarını kaybetmeye başladılar. Darbeye karşı koyan komutanlar Erdoğan’ın konuşmasının darbeciler üzerindeki etkilerine şahit olurken6, FETÖ’nün yayın organlarından Zaman gazetesi yazarı Kerim Balcı, Erdoğan’ın sağ olduğunu ve halkı sokaklara çıkmaya çağırdığını canlı yayında öğrenince, hayretini gizleyemedi.7

Darbenin bastırılmasında en büyük pay Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ait olsa da, hükümetin diğer üyeleri ve özellikle Başbakan Binali Yıldırım ile Adalet Bakanı Bekir Bozdağ da önemli roller oynadı. Halk ne olup bittiğini henüz anlayamamışken, Başbakan Yıldırım çeşitli TV kanallarına çıkarak bunun bir darbe girişimi olduğunu açıklayan ilk kişi oldu. Yıldırım devleti darbecilere karşı harekete geçirmek için gecenin ilerleyen saatlerinde yaklaşık 600 telefon görüşmesi yaptı ve darbecilerin kontrolündeki uçak ve helikopterlerin vurulması dâhil çeşitli emirler verdi.8  Öte yandan, Bakan Bozdağ’ın Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) binasının vurulması üzerine yaptığı konuşma, gecenin en önemli kahramanlık örneklerinden biriydi. Meclis binası hava saldırısına uğradığında, Bozdağ TBMM’nin ölüm tehlikesine rağmen açık tutulmasını önerdi ve bunun, darbecilere direnmekte olan halka güç vereceğini söyledi.9

TBMM’nin bombalanması, Fetullahçı darbecilerin Türk siyasetinin tamamı için tehlike oluşturduğunu açıkça göstermişti. Muhalefet de bunun farkındaydı. Bilhassa MHP Başkanı Devlet Bahçeli’nin darbe karşısında hükümete hemen güçlü bir destek vermesi hayati önem taşıyordu. Bahçeli desteğini ifade ettiği sırada, girişimin sonucu henüz belli olmamıştı. Bahçeli’nin açıklaması üzerine, MHP’liler de sokaklara indi.10  Bahçeli’nin çabucak harekete geçmesi, sadece hükümetin değil tüm ülkenin tehlike altında olduğunu ortaya koyarak, toplumun daha geniş kesimlerinin direnişe katılmasını sağladı. Diğer taraftan, Halkın Demokrasi Partisi’nin (HDP) etkisi sınırlıydı. HDP darbeye karşı olduğunu bildirse de, partinin lideri darbeden sadece iki gün sonra tuhaf bir açıklama yaparak, darbeyi protesto eden sivilleri DEAŞ sempatizanı olmakla suçladı.11

Bu noktada, AK Parti iktidarı boyunca ana muhalefet partisi konumunda bulunan Cumhuriyet Halk Partisi’ne (CHP) bir parantez açmak gerekiyor. CHP’nin güçlü olduğu bazı yerlerde, tek tük de olsa darbecileri destekleyenler oldu. Protestocuların üzerine ateş açan tankları sevinçle karşılayanlar ve minarelerden anonslar yaparak halkı meydanlara çağıran müezzinleri tartaklayanlar oldu. Bunların attığı bazı sloganlar, CHP’nin söylemlerini hatırlatıyordu.12 Ancak CHP kurumsal olarak darbeye destek vermedi. Her ne kadar, yayınladığı mesajlar biraz zayıf ve gecikmiş olsa ve darbe protestolarında AK Parti ile MHP kadar sahaya inmese de, CHP darbeye karşı çıktı. Böylece, darbe karşıtları ile darbe taraftarları arasında gece boyu sürebilecek bir çatışma tehlikesi önlenmiş oldu. 

15 Temmuz 2016 tarihe, Türk halkının tankları çıplak elleriyle durdurarak destan yazdığı bir gün olarak geçecek. Türk halkı kendi iradesine sahip çıkarken, Türk siyaseti de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğinde demokrasinin şerefini koruyarak büyük bir zafer kazandı. Siyasetçilerin ve halkın el ele vererek darbeyi engellemesi, dünyanın her yerinde yaşanabilecek benzer olaylar için çarpıcı bir ders oldu.

Dipnotlar:
1. Mete Yarar & Ceyhun Bozkurt, Darbenin Kayıp Saatleri, Destek Yayınları, 30. Baskı. s. 376, 457, 458
2. Mete Yarar & Ceyhun Bozkurt, a.g.k., s. 185-186.
3. Şehit ve gazi aileleriyle yapılan röportajlarda Erdoğan’ın çağrısı sıklıkla vurgulanıyor. Bu röportajların bir kısmına şuradan ulaşılabilir: http://15temmuzdosyasi.com/category/kahramanlar/
4. https://www.youtube.com/watch?v=Yx3AP1SPXI8
5. https://www.stratfor.com/situation-report/turkey-president-reportedly-seeking-asylum-germany
6. http://www.milliyet.com.tr/orgeneral-hulusi-akar-in-gundem-2283595/
7. https://www.youtube.com/watch?v=EYCMTJ_IYgk
8. http://www.ntv.com.tr/turkiye/binali-yildirim-11-saatte-600-civarinda-telefon-gorusmesi-yapmisim,AgFWpKfqzEmb2cpKcDaFOg
9. https://www.youtube.com/watch?v=JPY34r89dSI
10. Hande Fırat, 24 Saat: 15 Temmuz’un Kamera Arkası, Doğan Kitap, 15. Baskı, s. 65-66.
11. http://www.yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nuce&id=57701
12. Örneğin, Bağdat Caddesi’nde tanklar sevinçle karşılandı (https://www.youtube.com/watch?v=wyX4miB04bo), sivil darbeciler İzmir’de halka ateş açtı (https://www.youtube.com/watch?v=c8J7GyQGAW4), ve birçok yerde müezzinler tartaklandı (http://www.yenisafak.com/gundem/sela-susmayinca-evlerini-taradilar-2541350). Kuşkusuz, bu insanlar bir kurum olarak CHP’yi temsil etmiyordu. Ancak gerek kullandıkları ifadeler gerekse diğer ipuçları, büyük ihtimalle CHP tabanından olduklarını düşündürüyor.

Kategori 6

15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin önlenmesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Başbakan Yıldırım, TBMM, CHP, MHP, HDP ve diğer siyasilerin payları.

1. Ahmet YILDIRIM

Türk Siyasetçileri 15 Temmuz Darbe Girişiminin Kaderini Nasıl Belirledi?

2. Faruk TEMUR

İkinci Geliş

3. Amdia MAHAMADU

Türkiye'deki 15 Temmuz Darbe Girişimi: Hükümetin Tepkisi